“Anadolu Halk Hekimliğinde Sarımsakla İlgili Bazı Dinsel/Büyüsel İnanışlar”

“Some Religious/Magical Beliefs Related Garlic In The Anatolian Folk Medicine”

Özet
Anadolu Halk Hekimliğinde rasyonel olarak görülebilecek tedavi uygulamalarında yer alan sarımsak, diğer yandan irrasyonel bazı uygulamalarda da kullanılmaktadır.
Öncelikle sarımsağın keskin kokusunun zararlı güçleri yok edeceğine yönelik inanış, yeni doğum yapan anne ile çocuğunun bulunduğu yere sarımsak asılması veya kurşun dökme işleminde sarımsağın da kullanılması gibi, aynı zamanda pasif büyüsel pratikleri gündeme getirmektedir.
Anadolu gelenek, görenek ve inanışlarında sıklıkla kullanılan ve bazı uygulamaların, belirli sayıların mistik güçlerle yüklü olduğuna yönelik inanış çerçevesinde, tekrar edilmesine bağlı olarak veremde kırk gün boyunca birer diş sarımsak yutulması veya arpacıkta üç gün sarımsak sürülmesi gibi, aynı zamanda sayı büyüsü ile birlikte sempatik büyünün temas ilkesinin çalıştırılmasına yönelik pratiklerle karşılaşılmaktadır.
Sıtmaya karşı üç diş sarımsağın akşam ezanına kadar ayazda bırakıldıktan sonra, üç sabah yutulması işleminde ise sayı büyüsü ile dini uygulama birlikte kullanılarak, pratik dinsel/büyüsel bir görünüm sergilemektedir.
Hıdrellezde şifa ve sağlık amacıyla özellikle baş harfi (S) ile başlayan süt, soğan, susam, simit, sarma, salep, su böreği gibi yiyeceklerin yanı sıra sarımsağın da yenilmeye çalışılması, yine sarımsakta var olduğuna inanılan güçten yararlanmaya yönelik, sempatik büyünün temas ilkesi ile bağlantılı bir uygulama olarak değerlendirilmelidir.
Geleneksel düşünce, söz konusu uygulamaların çıkış noktasını oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sarımsak, Halk Hekimliği, İnanışlar.

Abstract
Located on the Anatolian Folk Medicine rational as can be seen garlic in the treatment, on the other hand are used in some applications irrational.
First beliefs for the garlic’s pungent smell that destroy harmful forces, such as new mothers with the hanging garlic to the place where the child or lead to the use of garlic in the pouring process, but also makes passive magical practices into question.
Anatolian traditions, customs and commonly used in belief and some of the applications in the framework of belief for it is loaded with the mystical power of certain numbers in tuberculosis due to be again swallowed a clove of garlic for forty days or as three days garlic placing in shallots, also the magic sympathetic with the number magic contact for operation of the principles of practice are encountered.
After three cloves of garlic’s anti-malaria evening prayer until the frost left, the magic number is three in the morning, using the swallowing process with religious practice, practice religious/magical displays a view.
Healing and health in order, especially Hıdrellez initials in Turkish (S) starting with milk, onion, sesame bagel, wrapping, sahlep, in addition to the food, such as water pie with garlic trying to be eaten again to take advantage of the power believed to be there in garlic, with sympathetic magic touch policy it should be considered as an application associated with it.
Traditional thinking is the starting point of the application in question.
Key Words: Garlic, Folk Medicine, Beliefs.

Giriş
“Sarımsak : Allium sativum L. (Liliaceae) türünün soğanıdır. Bu tür 25-100 cm. yükseklikte, yeşilimsi beyaz veya pembe çiçekli, otsu bir kültür bitkisidir. Nadir olarak tohum bağlar. Bu nedenle soğancık (diş) ları ile üretilir. Ülkemizde “Beyaz Sarımsak” ve “Siyah Sarımsak” olmak üzere başlıca iki çeşit yetiştirilmektedir. Tedavide beyaz sarımsak kullanılır. Vatanının Orta Asya stepleri olduğu sanılmaktadır.
Sarımsağa özel koku ve lezzeti veren taşıdığı kükürtlü uçucu yağdır. Orta Çağ’da bilhassa salgın hastalıklar ile mücadelede kullanılmıştır. Antiseptik, idrar artırıcı, solucan düşürücü, iştah açıcı ve tansiyon düşürücü etkilere sahiptir.” (Baytop, 1999: 328-329)

Halk Hekimliği
Halkın sağlık/hastalıkla ilgili olarak geçmişten günümüze taşıdığı geleneksel bilgi birikimini oluşturan halk hekimliğindeki uygulamalar başlıca iki bölümde incelenebilir: Rasyonel ve İrrasyonel pratikler.
Örneğin sağlık/hastalıkla ilgili olarak halk arasında kullanılan ve özellikle bitkisel, hayvansal ve madensel ürünlerin ön plana çıktığı tedavi uygulamaları rasyonel olarak nitelendirilebilir. Bu uygulamaların bir bölümünün, eczacılık araştırmaları sonucunda tedavide aynı etkiyi gösterdiklerinin belirlenmesi, bu durumu destekleyici bir görünüm sergilemektedir.
Diğer yandan hastalıklarla veya tedaviyle doğrudan bir ilgisi bulunmayan, tamamen geleneksel düşünceden kaynaklanan inanışlar sonucunda gerçekleştirilen pratikler ile ilgili uygulamalar irrasyonel olarak değerlendirilebilir.

Geleneksel Düşünce, İnançlar, Büyüsel İşlemler
Geleneksel düşünceden kaynaklanan inançlar ve inançlar içinde önemli bir yer tutan büyüsel uygulamalar, doğumdan ölüme kadar insan hayatının hemen her safhasında karşılaşılan pratikler olarak önem kazanmıştır. Özellikle ülkemiz gibi geleneksel özelliklerini büyük ölçüde korumakta olan yörelerde bu tür inançlar etkisini daha ağır bir biçimde sürdürmüş veya sürdürmektedir.
Kritikten yoksun olması, ayrıntılar üzerinde gereğince durulmaması, somutlaştırma ve kişiselleştirme eğiliminde olması, neden ve sonuçların genellikle çağrışımlara dayanması gibi özellikler geleneksel düşünceyi ifade etmektedir.
Dolayısıyla bilimsel düşünceyle ilgisi bulunmayan geleneksel düşünce yapısına sahip olan kişinin doğal olaylar, felaketler (konumuzu oluşturan hastalıklar) gibi durumlarla başa çıkabilmesinin tek çaresi büyüsel işlemlerdir.
Taklit yoluyla istenen sonuca varmayı amaçlayan taklit büyüsü (homeopatik maji, analoji büyüsü) ile parça bütüne aittir ilkesi ile çalışan temas büyüsü, (kontajiyöz maji) hastalıklarda da kullanılan en önemli sempatik büyüsel işlemlerdir.
Yine hastalıklarla ilgili olarak karşılaşılan bazı uygulamalar ak büyü (pozitif maji) olarak sınıflandırılırken, bunun tersi olarak birisine zarar vermeye yönelik uygulamalar kara büyü (negatif maji) olarak adlandırılmaktadır. Kötü olduğuna inanılan güçlerden kaçınmaya yönelik uygulamalar pasif büyüsel pratikler olarak öne çıkarken, bu gibi uygulamalar da hastalıklarda görülebilmektedir. Bir durumu zıddı ile etkilemeye yönelik büyüsel işlemler ise allopatik büyü olarak adlandırılmaktadır.
Yoğun olarak kullanılan bu tür büyüsel işlemlerin dışında cedvel ve vefk gibi dini içerikli yazılı büyü, muska ve amuletler ile adlarla ilgili olarak ad, bazı sayı ve renklerde var olduğuna inanılan güçlerle ilgili olarak da sayı ve renk büyüleri kullanılabilmektedir. (Örnek, 1981: 8-54)
Dini pratiklerle birlikte öne çıkan uygulamalar ise, dinsel/büyüsel bir görünüme bürünmektedirler.

Anadolu Halk Hekimliğinde Sarımsağın Dinsel/Büyüsel Görünümlü Bazı Uygulamaları
Anadolu’da haricen ve dahilen bir çok hastalıkların geleneksel tedavisinde kullanılan veya kullanılmakta olan sarımsağın rasyonel görünümlü bu tür uygulamaları dışında, konumuzu oluşturan diğer uygulamaları ise genellikle büyüsel, daha az olarak dinsel/büyüsel, başka bir deyişle irrasyonel görünümlü pratikleri kapsamaktadır:

Sayı/Temas Büyüsüyle İlgili Uygulamalar
Arpacık (İt dirseği): Üç gün üzerine sarımsak sürülür. (Sivas) (Altan, 2000: 69) Bir diş sarımsağa kırk iğne batırılır. (Niğde) (Beyhan, 1995: 67)
Barsak Bozukluğu: Yedi gün sabahları üçer diş sarımsak yutulur. (İstanbul) (Akçiçek, 1997: 58)
Basur: Kırk bir diş sarımsak, sirke ile karıştırılıp ateşte kızdırılan tuğla içine konur ve hasta bu tuğlaya oturur. (Bergama) (Altan, 2000: 99)
Göz Batması: Kalem gibi yontulan bir ağaç parçası üzerine kırk bir defa sarımsak sürülür. Daha sonra bu ağaç parçası sürme gibi üç gece göze sürülür. (Sinop) (Akçiçek, 1997: 52)
Kellik (Saçkıran): Kırk gün ezilen sarımsak sürülür. (Manisa) (Altan, 2000: 78)
Kulak Ağrısı: Bir diş sarımsak kırk bir kere iğne ile delinip, yarım fincan zeytinyağında kavrulur. Zeytinyağı kulağa damlatılır. (İstanbul) (Akçiçek, 1997: 53)
Sıtma: Bir diş sarımsak tuzla dövülüp, sirke ile karıştırıldıktan sonra üç gün içirilir. (Manisa) (Akçiçek, 1997: 55-56) Üç diş sarımsağa şeytan adları yazılarak yutturulur. (Edremit) (Akçiçek, 1997: 55-56)
Tansiyon: Yarım kilo kabuğu soyulmuş sarımsak iyice dövülür. Ayrıca kırk adet limonun suyu sıkılır. Dövülmüş sarımsak ile limon suyu karıştırılır ve otuz gün dinlendirilir. Daha sonra bu karışımdan her sabah bir tatlı kaşığı içilir. (Alanya) (Gönüllü, 1996: 347)
Verem: Kırk gün birer diş sarımsak yutulur. (Savaştepe) Bir diş sarımsak dövülüp yedi senelik sirkeyle karıştırılıp, yedi gün güneşte bırakılır, yedi defa yeri değiştirilip, sabahları bir kahve fincanı içilir. (Akçiçek, 1997: 57)
Büyüsel uygulamalarda sayılar büyük önem taşımaktadır. İnanışa göre, bir pratiğin belirtilen sayı kadar tekrar edilmemesi, uygulamanın da geçersiz olmasına sebep olabilir. Genellikle üç, yedi, dokuz, kırk, kırk bir gibi sayıların büyüsel güçlerle yüklü olduğuna inanılır.
Örnek uygulamalarda sayı büyüsü (zamanla ilgili=üç, yedi, otuz, kırk gün, üç gece, yedi senelik; miktarla ilgili=üçer diş, kırk adet, kırk bir diş; işlem tekrarı ile ilgili=yedi defa, kırk bir defa, kırk bir kere) öne çıkmakla birlikte, sarımsakla bir şekilde temas edilerek aynı zamanda temas büyüsünün de işletilmeye çalışıldığı görülmektedir.

Temas Büyüsüyle İlgili Uygulamalar
Kısırlık: Çocuk olması için erkeğin cebine sarımsak konur. (Sivas) (Akçiçek, 1997: 61) 16. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Bâlî Efendi tarafından yazılan Tercüme-i Aynü‟l- Hayat adlı eserde bir kadının kısır olup olmadığını öğrenmek için bir parça pamuk içine sarımsak konup yedi saat bekletilmesi gerektiği, eğer sarımsak kokusu kadının ağzından gelirse kadına ilaç yapıldığı ve hamile kalmasına bir engel olmadığının anlaşıldığından bahsedilmektedir. (Artan)
Sarılık: Dil altına iğne ile delinmiş sarımsak konur. (İstanbul) Hastanın başına sarımsak konur. (Tekirdağ) (Akçiçek, 1997: 59-60)
Sıtma: Hastanın sırtına sarımsaklı sirkeye batırılmış gömlek giydirilir. (Sinop) (Akçiçek, 1997: 55-56)
Şifa ve Sağlık İçin: Hıdrellezde baş harfi (S) ile başlayan yiyecekler yenir. (Süt, Soğan, Sarımsak, Susam, Simit, Sarma, Salep, Su Böreği, vb.) (Cingöz-Santur, 1993: 7)
Uygulamalar tamamen sarımsakta var olduğuna inanılan güçten yararlanmaya yönelik olup, büyünün temas ilkesi işletilmeye çalışılmaktadır.

Pasif Büyüsel Uygulamalar
Al Basması: Loğusa ile çocuğunu al basmaması için başuçlarına sarımsak asılır. (Akçiçek, 1997: 62) Yastığın altına bıçak, sarımsak, soğan konur. (Manisa) (Altan, 2000: 10) Kuran, soğan, sarımsak odada bulundurulur. İğneye batırılmış soğan-sarımsak yastığın altına konur. (Adana) (Başçetinçelik, 2009: 5) Loğusanın yatağına kurdeleye bağlanmış bir baş sarımsak asılır. (Balıkesir) (Karakaş, 66) Kadın ve çocuğun yattıkları odada Kuran-ı Kerim, bıçak, ekmek, tuz, çörek otu, soğan ve sarımsak bulundurulur.(Artvin) (Kılıç)
Baş ağrısı: Kurşun dökme işlemi sırasında bir tepsinin altında yer alan eleğin içine şeytanı uzaklaştırmak için bir baş sarımsak, ayna ve bıçak konur. (Kahramanmaraş) (Alparslan- Özturan, 2010: 195)
Kırk Basması: Bebeğin ilk kez yıkanmasının ardından kırk basmaması için başucuna bıçak, makas, ayna, soğan ve sarımsak konur. (Adana) (Özgen, 2007: 109)
Nazar: Yeni doğan çocuk dışarı çıkartıldığında kundağına sarımsak konur. (Eskişehir) Bir baş sarımsak bir bez içine konup, çocuğun giysisine dikilir, (Uluborlu) sarımsak omuza asılır. (Erzurum) Evi nazardan, kötü güçlerden korumak amacıyla kapı üstlerine sarımsak asılır. (Acıpayam, Burhaniye, Kandıra) (Akçiçek, 1997: 63) İçinde sarımsak, tavuk ve köpek pisliği bulunan muska takılır. (Sivas) (Polat, 1995: 65) Karaçalı adı verilen bitki, iğde dalı ve sarımsak başı, bezin içine sarılır ve üstte taşınır. (Adana) Bir miktar zencefil, sarımsak, soğan ve tuz beze sarılarak üstte taşınır. (Hatay) Soğan, sarımsak kabukları ile üzerlik otu bir bezin içinde sarılı olarak üstte taşınır. (Gaziantep) Tuz, soğan ve sarımsak kabuğu ile tavuk pisliği bir beze sarılarak üstte taşınır. (Mersin) (Çıblak, 2004: 10) Karaçalı, sarımsak, çörek otu bir beze bağlanır ve çocuğun omzuna dikilirse çocuğa nazar değmeyeceğine inanılır. (Adana)(Akyol, 2006:86) Tuz, biber, soğan ve sarımsak kabukları, mavi kağıt parçası ile tütsü yapılır. (İstanbul) (Şahhüseyinoğlu, 2000:58)
Gece dışarıya sarımsak verilmesinin felaket, ölüm getireceğine inanılır. (Ankara, Eskişehir, Kahramanmaraş, Kayseri, Konya, Sivas) (Akçiçek, 1997: 63)
Loğusa evinden sarımsak çıkarıldığında, lohusayı kırk basacağına inanılır. (Ankara) (Akçiçek, 1997: 64)
Sarımsak tarımının yaygın olduğu bir yörede gerçekleştirilen derlemede tespit edilen bir olaya göre “1995 yılında sarımsak dikildiğinde bir ailenin en büyüğü vefat eder. 1997’de tekrar dikildiğinde yine aileden bir kişi ölür. Sarımsak dikiminin aileye uğursuzluk getirdiği konuşulmaya başlanılır. Nihayet 2001’de yine dikilir. Bir kişi daha ölünce kesin karar verilir ve o aile, artık sarımsak dikmez.” (Pehlivan, 2010:128)
Soğan, sarımsak elden ele verilmez. Acı verir. (Giresun)(Saral, 2006:214)
Al basması, baş ağrısı, kırk basması, nazar uygulamalarının ortak yanı, doğum ve çocukluk çağı gibi insanların kötü ve zararlı olduğuna inanılan güçlere karşı en korunmasız oldukları anlarda başvurdukları pratikler olup, sarımsakta var olduğuna inanılan güçle, söz konusu zararlı güçler önlenmeye çalışılmaktadır. Ayrıca al basmasına karşı dini değerlerin de (Kuran’ı Kerim) kullanımı görülmekte ve böylece uygulama dinsel/büyüsel bir görünüme bürünmektedir.
Diğer yandan sarımsağın acı tadı ile ölüm vb. felaketler arasında bir bağlantı kurularak, diğer uygulamalarda görülen sarımsakla ilgili kaçınmalar gündeme gelmektedir.

Allopatik/Temas Büyüsüyle İlgili Uygulamalar
Diş Ağrısı: Sağ taraftaki diş ağrıdığında, sol el nabzın üzerine dövülmüş sarımsak sarılır. (Çankırı) (Akçiçek, 1997: 54)
Örnekte sağ taraftaki dişin ağrısı, sol el bileğine yapılan uygulama ile tedavi edilmeye çalışılarak, bir durumun tersine bir işlemle etkilenmesine yönelik allopatik büyü işletilmeye çalışılmaktadır. Uygulama aynı zamanda temas büyüsünü de kapsamaktadır.

Dinsel/Büyüsel (Sayı, Temas) Uygulama
Sıtmada üç diş sarımsak, akşam ezanına kadar üç gece ayazda bırakılır ve sırasıyla üç sabah yutturulur. (Kandıra) (Akçiçek, 1997: 55-56)
Uygulamada (üç) sayısı ön plana çıkmakla beraber, (ezan) ile birlikte pratik dinsel/büyüsel bir görünüme bürünmektedir. Sarımsağın yutulması ile aynı zamanda temas büyüsü de işletilmeye çalışılmaktadır.

Sonuç
Taşıdığı kükürtlü uçucu yağ, sarımsağın kendine has özel koku ve acı lezzetinin kaynağıdır. Sarımsak etrafında oluşan dinsel/büyüsel pratiklerin büyük bölümü özellikle sarımsağın keskin kokusuyla ilgilidir.
Çeşitli hastalıkların yanında zararlı olduğuna inanılan güçlerin uzaklaştırılmasında, sarımsağın keskin kokusundan kaynaklanan gücünün etkili olacağına inanılmış ve bu yönde zengin pratikler ortaya çıkmıştır.
Ancak tersine bir durumla sarımsağın acı tadının, başta ölüm olmak üzere çeşitli felaketlere de yol açabileceğine yönelik inanış, bu defa da sarımsakla ilgili bir takım kaçınmaları meydana getirmiştir.
Temel olarak büyünün karşısında olan din ve dinin kutsal değerleri, pratikte halk tarafından farkında olarak veya olmayarak, bir bakıma pratikleri güçlendirmek amacıyla, sarımsakla ilgili büyüsel işlemlerde de kullanılabilmektedir.
Bu görünümüyle sarımsakla ilgili dinsel/büyüsel pratiklerin bir yönüyle sarımsakta var olduğuna inanılan yararlı gücü kullanmaya yönelik; diğer yönüyle de sarımsakta var olduğuna (var olduğunu anımsattığına) inanılan zararlı güçten korunmaya yönelik uygulamalar olarak iki yönlü işlediğini söylemek mümkündür.

Kullanılan Kaynaklar
AKÇİÇEK, Eren: Eren’ce (Halkbilim Yazıları), Güneşim Ofset, İzmir 1997, 183 S.
AKYOL, N. Senem: Adana (Merkez) Halk Kültüründe Halk İnançları Bayramlar ve Törenler, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Adana 2006, 178 S. www.media.turuz.com Erişim: 16.05.2016
ALPARSLAN, Yaşar-Hacı Ali Özturan: Eski Maraş’ta Örfler, Adetler ve İçtimai Hayat, Öncü Basımevi, Kahramanmaraş 2010, 304 S.
ALTAN, Selim: Manisa Tıp Folkloru, Akademi Kitapevi, İzmir 2000, 178 S.
ARTAN, Sibel: “Bali Efendi’nin Tercüme-i Aynü’l-Hayat’ında Doğum”, www.eprints.ibu.edu.ba Erişim: 16.05.2016
BAŞÇETİNÇELİK, Ayşe: Adana Halk Kültüründe Doğum-Evlenme-Ölüm, Altın Koza Yayınları:50, Ulusoy Ofset, Adana 2009. www.turkoloji.cu.edu.tr Erişim: 16.05.2016
BAYTOP, Turhan: Türkiye’de Bitkiler İle Tedavi, Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul 1999, 480 S.
BEYHAN, Ali İhsan: “Kemerhisar-Bahçeli’de İnançlar, Yerel Adlar, Takma Adlar ve Sağıltmacılık”, Türk Halk Kültüründen Derlemeler 1993, THK Basımevi, Ankara 1995, 41-74. S.
CİNGÖZ, Meltem-Alparslan SANTUR: “Türkiye’de Hıdrellezde Uygulanan Bazı İnanç ve Adetlerle İlgili Bir Atlas Denemesi”, Türk Halk Kültürü Araştırmaları 1993, Feryal Matb., Ankara 1993, 5-23. S.
ÇIBLAK, Nilgün: “Halk Kültüründe Nazar, Nazarlık İnancı ve Bunlara Bağlı Uygulamalar”, Türklük Bilimi Araştırmaları, S:15, 103-125. S. www.turkoloji.cu.edu.tr Erişim: 16.05.2016
GÖNÜLLÜ, Ali Rıza: “Alanya Folklorunda Halk Hekimliği”, Alanya Tarih ve Kültür Seminerleri, Günizi Grafik, Alanya 1996, 343-347. S.
KARAKAŞ, Rezan: “Diyarbakır’da Kırklı Kavramı Kırk Çıkarma Etrafında Oluşan İnanış ve Uygulamalar”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi. www.selcuk.edu.tr Erişim: 16.05.2016
KILIÇ, Sami: “Türk Halk İnanışlarında Yiyecek ve İçecekler.” www.kulturelbellek.com Erişim: 22.05.2016
ÖRNEK, Sedat Veyis: Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla İlgili Batıl İnançların ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki, DTCF Basımevi, Ankara 1981, 135 S.
ÖZGEN, Zübeyde Nur: Adana (Merkez) Halk Hekimliği Araştırması, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Adana 2007, 157 S.
PEHLİVAN, Gürol: “Anadolu’da Tabu İle İlgili Bir Tabir (Düşmez)”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: X, Sayı: 1, İzmir 2010, 123-135. S. www.tdid.ege.edu.tr Erişim: 16.05.2016

POLAT, H. Hüseyin: Sivas Ulaş’ta Halk Hekimliği Uygulamaları, Ürün Yayınları, Ankara 1995, 119 S.
SARAL MİRAZLI, Yasemin: Doğu Karadeniz Bölgesi Denizcilik Folkloru Üzerine Bir Araştırma, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dünyası Araştırmaları Anabilim Dalı, Türk Halk Bilimi Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, İzmir 2006, 295 S. www.acikerisim.ege.edu.tr Erişim: 20.05.2016
ŞAHHÜSEYİNOĞLU, Nedim: Anadolu Halk Kültüründe İnanç Motifleri, Ayyıldız Yayınları 51, Ankara 2000, 123 S. www.bizdosyalar.nevsehir.edu.tr Erişim: 17.05.2016
______________________
-10-12 Nisan 2017 tarihleri arasında Taşköprü/Kastamonu’da düzenlenen “Uluslar arası Taşköprü Pompeipolis Bilim Kültür Sanat Araştırmaları Sempozyumu” nda sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

(Visited 353 times, 1 visits today)